Labraunda

Temple_of_Zeus_eng.html
 

Anıtlar: Tapınak Terası

Zeus Tapınağı

>>shapeimage_3_link_0

   Tapınak Terasının batı kısmında yer alan Zeus Tapınağının ön cephesi doğuya bakar. Tapınağın ön ve arka cephelerinde altışar sütun, yanlarda ise sekizer İyonik sütun vardı. Stylobatın köşelerinden yapılan ölçümlere göre 13.87 x 18.71 metre büyüklüğündeydi. Uzun kenarlarda yalnızca sekiz sütunun bulunması oldukça sıra dışı bir durumdur çünkü ön cephesinde altı sütunu bulunan normal bir tapınağın uzun kenarlarında 11 ila 13 arasında sütun bulunması beklenir.

    Labraunda’daki Zeus tapınağı ile Priene’deki Athena tapınağı arasındaki benzerliklere dayanılarak her iki tapınağın mimarının, Antik çağın yedi harikasından Bodrum’daki Mausoleum’u da inşa eden mimar Pytheos olduğu öne sürülmüştür. Priene’deki tapınak ızgara plana uygun olarak inşa edildiğinden tüm sütun aralıkları eşit olmuştur; hafif eğrisel üç basamaklı bir platformu (krepis) vardır ve yapının arkasında opisthodomos denilen ensiz kapalı bir mekân yer alır ve Pytheos tarafından icat edildiğine inanılan türden anta başlıklarına sahiptir. Aynı ayrıntılar Labraunda Zeus Tapınağında da karşımız çıktığı için, inşa tarihlerine dayanılarak Pytheos’un önce Labraunda’daki tapınağı, ondan sonra da Priene’deki tapınağı inşa ettiğini düşünmek makul görünmektedir.

Görünüşe göre bu sıra dışılığın sebebi tapınağın muhtemelen MÖ 6. yüzyılın sonuna tarihlenen erken bir evresinin bulunmasıdır. Bu ilk evrede tapınağın doğuya bakan ön cephesinde girişte iki sütun vardı ve kare biçimli cellası içeride 6.60 x 6.60 metre büyüklüğündeydi. Bu ilk tapınağın dışta ölçüsü 8.04 x 11.28 metre idi ki, bu değerler şimdiki peripteros tapınağın cella ve pronaosunun birlikte ölçüsüne karşılık geliyor. İlk tapınağa ait olduğu düşünülen bir İyonik sütun başlığı, büyük dentiller ve bazı yumurta-ok frizli bloklar bulunmuştur.

Tapınağın güneybatıdan görünüşü.

Tapınak cephesi için rekonstrüksiyon önerisi.

(T. Thieme)

İkinci evrede, MÖ 4. yüzyılın ortasında tapınak etrafı tamamen sütunlarla çevrili bir peripteros olarak yeniden inşa edildiğinde uzun kenarlar boyunca yalnız sekizer sütun yerleştirildi. Olasılıkla, tapınağın temellerinin doğu tarafındaki kare biçimli küçük yapı (H) ilk tapınak döneminden kalma bir sunaktır. Eğer böyle ise, bu sunak yapısıkutsal sayıldığından yeni tapınak doğuya doğru uzatılarak büyütülemedi demektir.

Zeus Tapınağı için rekonstrüksiyon planı.

(T. Thieme)

Sütunların yüksekliği başlıkları da dâhil olmak üzere 6.42 metre olarak hesaplanmıştır. Kuzeybatı köşeye İyonik bir köşe başlığı konulmuştu. Tapınağın arka tarafında, cella duvarının üzerindeki bazı mermer bloklardan üst yapının düzeni hakkında bilgi sahibi oluyoruz: arşitrav bloğunun üzerinde sırasıyla bir dentil bloğu ve bir geison yer alıyordu. Doğu cephede ise bir arşitrav bloğunun üzerindeki yazıtta Hekatomnos oğlu İdrieus’un (IΔPIEYΣ EKA) adı bani olarak yer alıyor. Yerel gnaystan inşa edilen cella duvarları haricinde tapınağın geri kalanı mermerden inşa edilmişti. Mermer zemin ile basamakların bir kısmı günümüze yerinde sağlam gelmiştir. Ancak Zeus’un kült heykelinin bulunduğu tapınağın iç kısmı ise tamamen tahrip olmuştur.

   Strabon’a göre kült heykeline, ahşaptan veya ilkel-görünüşlü heykel anlamında ksoanon deniyordu; kabartmalarda ve sikkelerde bu kült heykeli sol elinde bir mızrak diğerinde ise bir çift ağızlı balta tutarken betimlenmiştir. MS 2. yüzyılda yaşayan Plutarkhos’a göre bu çift ağızlı balta bir zamanlar Herakles tarafından Amazon kraliçesinden kazanılmış ve Lidyalılara hediye edilmiştir; müteakiben, MÖ 7. yüzyıl ortalarında Lidya üzerindeki egemenlik mücadelesindeki yardımından dolayı Sardes Kralı Gyges tarafından Mylasalı Arselis’e vermiş, o da bu baltayı Labraunda’daki Zeus heykeline hediye etmişti.

Tapınağın entablatürü.

Alttan başlayarak: arşitrav, dentil bloğu (dışa taşan dişler kırıktır) ve geison (korniş).

Foreword_tr.html